Kun je jezelf wakker meten?

Naar aanleiding van wat we vandaag op BNR Radio hoorden.

Je wordt wakker. Je voelt je eigenlijk best goed. Je hebt lekker geslapen. En dan kijk je op je smartwatch. Slaapscore: 61. Te weinig diepe slaap. Te vaak wakker geweest. Je herstel was matig. En ineens voelt die prima nacht een stuk minder prima.

Herkenbaar? Dan maak je kennis met een interessant verschijnsel: orthosomnia.

Wat is orthosomnia?

De term orthosomnia werd in 2017 geïntroduceerd door slaaponderzoekers voor mensen die zo sterk bezig zijn met het meten en optimaliseren van hun slaap, dat die zoektocht naar de perfecte slaap juist averechts kan gaan werken.

Smartwatches, smart rings en andere wearables geven ons tegenwoordig iedere ochtend een indrukwekkende hoeveelheid informatie. Hoe lang hebben we geslapen? Hoeveel diepe slaap hadden we? Hoeveel REM-slaap? Hoe vaak werden we wakker? En natuurlijk: wat is onze slaapscore?

Dat kan interessante informatie zijn. Maar er ontstaat een probleem wanneer we het getal meer gaan vertrouwen dan ons eigen lichaam.

“Mijn horloge zegt dat ik slecht heb geslapen”

Slaapwetenschapper Merijn van de Laar waarschuwt voor dit effect. Consumentenwearables kunnen een redelijke schatting geven van slaap en waaktijd, maar het bepalen van afzonderlijke slaapfasen, zoals diepe slaap en REM-slaap, is een stuk lastiger. Toch behandelen we de uitslag gemakkelijk alsof het een medisch onderzoeksresultaat is.

Daarmee kan iets merkwaardigs gebeuren. Je wordt redelijk uitgerust wakker, maar je wearable vertelt je dat je slecht hebt geslapen. Vervolgens ga je op je vermoeidheid letten. Misschien ga je die avond eerder naar bed. Je probeert extra hard te slapen. Je controleert de volgende ochtend opnieuw je score.

En precies daar zit de paradox. Slapen is iets wat we niet kunnen afdwingen. Hoe harder we proberen goed te slapen, hoe belangrijker slaap wordt. En hoe belangrijker het wordt, hoe meer spanning een slechte nacht kan veroorzaken. Die spanning kan vervolgens juist het inslapen en doorslapen bemoeilijken. De slaaptracker die bedoeld was om je slaap te verbeteren, kan zo onbedoeld onderdeel worden van het probleem.

Meten is niet het probleem

Dat betekent niet dat meten verkeerd is. Integendeel. Binnen MentalCareDirect™ geloven we juist sterk in objectief meten. Met ECG- en HRV-metingen kunnen bijvoorbeeld patronen in belasting, herstel en de werking van het autonome zenuwstelsel zichtbaar worden die iemand zelf niet altijd opmerkt. Hoe we dat doen, leest u op de pagina over preventie.

Maar er is een essentieel verschil tussen meten om inzicht te krijgen en meten om een perfect getal na te jagen. Een meting moet een hulpmiddel zijn om een mens beter te begrijpen. Niet een rapportcijfer dat bepaalt hoe iemand zich zou moeten voelen.

Data krijgen bovendien pas betekenis wanneer ze in context worden geplaatst. Hoe voel je je? Hoe functioneer je overdag? Hoe ziet je belasting eruit? Hoe herstel je? En vooral: wat zien we over een langere periode? Eén slechte score is nog geen slechte nacht. En één slechte nacht is al helemaal geen gezondheidsprobleem.

Misschien moeten we weer iets meer naar onszelf luisteren

We beschikken over steeds betere technologie om ons lichaam te meten. Dat biedt enorme mogelijkheden voor preventie en vroegsignalering. Maar technologie heeft ook een keerzijde wanneer we ieder cijfer proberen te optimaliseren.

Misschien is daarom de belangrijkste vraag ’s ochtends niet: “Wat was mijn slaapscore?” Maar: “Hoe voel ik me vandaag?”

Want uiteindelijk moet technologie ons helpen beter naar ons lichaam te luisteren, en er niet voor zorgen dat we het vertrouwen erin verliezen.

Bronnen en achtergrond: Baron, K.G. et al. (2017), Orthosomnia: Are Some Patients Taking the Quantified Self Too Far?, Journal of Clinical Sleep Medicine (publicatie via PubMed). Merijn van de Laar, slaapwetenschapper en GZ-psycholoog, publicaties en interviews over slaap en het gebruik van slaaptrackers. Onderzoek naar cognitieve en lichamelijke arousal en de relatie met slapeloosheid en slaapkwaliteit.